TRẦN H SA

Khi hai ứng viên trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Dân chủ dành cho Thượng viện Hoa Kỳ ở Michigan đối đầu trực tiếp trong một cuộc tranh luận truyền hình vào hôm thứ Hai, họ chỉ mất ba phút để nhắc đến AIPAC.

Abdul El-Sayed, một cựu quan chức y tế cấp tiến, nhiều lần xử dụng Ủy ban Quan hệ Công chúng Mỹ - Israel như một cái gậy để đánh bại đối thủ của mình, một dân biểu Mỹ đã có bốn nhiệm kỳ bà Haley Stevens,  El-Sayed cáo buộc bà bị ràng buộc bởi nhóm vận động hành lang ủng hộ Israel.

El-Sayed nói, "Sự khác biệt giữa chúng tôi là 46 triệu đô la do AIPAC chi tiêu. Họ đã lập kỷ lục trong cuộc đua này để giúp bầu cho đối thủ của tôi vì họ biết cô ấy sẽ là lá phiếu đáng tin cậy."

Mặc dù Stevens phản đối rằng bà chỉ "chịu trách nhiệm với người dân Michigan", vấn đề này có thể trở nên quyết định khi cử tri sơ bộ đi bỏ phiếu tại bang vào thứ Ba.

AIPAC, một tổ chức vận động hành lang ủng hộ Israel có ảnh hưởng nhất ở Mỹ, đã nổi lên như một thế lực lớn trong cuộc đua Michigan và các cuộc bầu cử sơ bộ gay cấn khác trong năm nay. Qua nhiều thập kỷ, sự ủng hộ của họ có thể thúc đẩy mạnh mẽ cơ hội thành công trong bầu cử của một chính trị gia Mỹ. Nhưng ngày nay, nó có thể là nụ hôn của tử thần.

Trước những lên án các hành động của Israel ở Gaza, Bờ Tây và Lebanon gia tăng, tổ chức này đã trở thành nỗi ám ảnh đối với cả cánh tả lẫn cánh hữu. Đối với một số người, nó tượng trưng cho ảnh hưởng xấu của các nhóm lợi ích đặc biệt trong chính trường Mỹ. Những người khác lại xem đây là sự bảo vệ  cho chính phủ Israel cứng rắn, và là một thế lực ủy nhiệm cho một quốc gia nước ngoài có quá nhiều ảnh hưởng đến chính sách của Mỹ ở Trung Đông.

Đặc biệt, sự chỉ trích từ phe bảo thủ đã gia tăng kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát động cuộc chiến chống Iran vào tháng Hai, điều mà nhiều người thuộc phe cánh hữu Maga coi là sự phản bội chính sách "Nước Mỹ trên hết" mà ông đã tuyên bố.

Joe Kent, người đã từ chức vào tháng 3 với tư cách là người đứng đầu bộ phận chống khủng bố của chính quyền Trump, cho biết Mỹ đã phát động xung đột "do áp lực từ Israel và nhóm vận động hành lang đầy quyền lực của họ ở Mỹ".

Sự phản đối AIPAC  đã trở thành mục tiêu giành phiếu trong một số cuộc đua. Trong một cuộc bầu cử sơ bộ tại thành phố New York giữa nghị sĩ đương nhiệm Đảng Dân chủ Dan Goldman và cựu kiểm soát viên thành phố Brad Lander — cả hai đều là ứng viên gốc Do Thái tự nhận mình là người theo "chủ nghĩa phục quốc Do Thái tự do" và có cùng quan điểm về hầu hết các vấn đề — việc Lander lợi dụng mối liên hệ của Goldman với nhóm AIPAC ủng hộ ông ta trong cuộc đua, đã giúp Lander  có lợi thế không thể không thể lay chuyển.

Lander, người đã mô tả chiến dịch của Israel ở Gaza như một cuộc diệt chủng và kêu gọi ngừng viện trợ quân sự của Mỹ cho đất nước này, nói với đài WNYC sau chiến thắng, "Tôi thực sự nghĩ rằng các ứng viên nhận tiền từ Phố Wall, từ tiền điện tử, AI và AIPAC — cử tri đã chán ngấy điều đó," 

Sau khi huy động được hơn 47 triệu đô la trong chu kỳ này, AIPAC  là một trong những tổ chức chính trị được tài trợ tốt nhất ở Mỹ. Tổ chức liên kết của nó, Super Pac United Democracy Project, được hậu thuẫn bởi các tỷ phú như Paul Singer của Elliott Management và Marc Rowan, giám đốc điều hành của Apollo Global Management, và đã báo cáo sức mạnh tài chính trị giá 80,3 triệu đô la tính đến ngày 30 tháng 6.

Nhưng nhận thức của công chúng về tổ chức này là tiêu cực. Matt Bennett, đồng sáng lập Third Way, một tổ chức tư vấn chính sách của Đảng Dân chủ, nói rằng AIPAC  chỉ có thể tự chịu trách nhiệm cho sự chỉ trích này.

Ông nói, "Họ đã đưa ra một số quyết định chiến lược rất, rất tồi tệ. Và tất cả những điều đó kết hợp lại tạo nên một sự độc hại thực sự."

Thái độ đối với Israel đã thay đổi kể từ khi AIPAC được thành lập vào giữa những năm 1950. Trong những ngày đầu, giới nòng cốt ủng hộ nhóm này nằm ở cánh tả. "Một chính trị gia Mỹ càng tự do thì càng ủng hộ Israel," Doug Rossinow, giáo sư lịch sử tại Đại học Metro State ở St Paul, Minnesota, và là chuyên gia về chủ nghĩa phục quốc Do Thái Mỹ, cho biết.

Ông nói, "Dưới chiếc bóng của thảm họa Holocaust, việc ủng hộ Israel là cách để mọi người ủng hộ người Do Thái, giúp cứu vãn họ và mở rộng cảm giác an toàn, tự chủ và sức chịu đựng của người Do Thái. Đó là một lựa chọn khá dễ dàng đối với nhiều người Mỹ, đặc biệt là những người theo chủ nghĩa tự do, những người cảm thấy phẫn nộ nhất về những gì đã xảy ra với người Do Thái.”

Sự đồng cảm này bắt đầu giảm khi các chính phủ Israel chuyển sang cánh hữu, và AIPAC đã đưa ra sự ủng hộ gần như vô điều kiện cho các chính sách ngày càng cứng rắn của chính phủ Israel đối với người Palestine.

Căng thẳng càng sâu sắc khi Benjamin Netanyahu bắt đầu thống trị chính trường Israel, đầu tiên là lãnh đạo đảng Likud, sau đó là thủ tướng. Chiến dịch ồn ào của ông chống lại thỏa thuận hạt nhân năm 2015 của Tổng thống Mỹ Barack Obama ký với Iran đã mở ra sự chia rẽ giữa Israel và AIPAC, cũng như với Đảng Dân chủ, và sự chia rẽ này chỉ ngày càng trầm trọng hơn trong những năm gần đây.

Sự chỉ trích đối với nhóm vận động hành lang này ngày càng gay gắt khi chi tiêu cho chiến dịch của họ tăng vọt, đặc biệt sau khi nhóm này thành lập United Democracy Project (UDP) vào đầu năm 2022. Đây là một Super Pacs có thể huy động và chi tiêu không giới hạn số tiền để ảnh hưởng đến bầu cử, và UDP đã đổ 26 triệu đô la vào chu kỳ bầu cử năm 2022, thường chống lại các đảng viên Dân chủ bị nghi ngờ không đủ trung thành với Israel.

Matt Duss, phó chủ tịch điều hành Trung tâm Chính sách Quốc tế và cố vấn cho thượng nghị sĩ Mỹ cấp tiến Bernie Sanders, cho biết, " AIPAC hoàn toàn tuân theo chính phủ Netanyahu. Trong nhiều năm, họ đã thực thi một định nghĩa rất cụ thể và hẹp về ý nghĩa của việc ủng hộ Israel... Họ đã làm rất nhiều việc để trở nên độc hại đối với Đảng Dân chủ."

"Họ đã trở thành [Hiệp hội Súng trường Quốc gia] trong chính sách đối ngoại," ông nói thêm.

Sự thù địch đối với AIPAC càng gia tăng kể từ cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7 tháng 10 năm 2023 và cuộc chiến tiếp theo ở Gaza, dẫn đến cái chết của hơn 70.000 người Palestine, cũng như các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon và vai trò của nước này trong cuộc chiến với Iran.

Tali deGroot, phó chủ tịch J Street, một tổ chức vận động tự do, ủng hộ Israel và hòa bình, thường chỉ trích Israel nhiều hơn cả Aipac, cho biết, "Quan điểm của AIPAC, về căn bản là 'Israel — đúng hay sai'... đã không đồng bộ với cộng đồng Do Thái Mỹ và cử tri Đảng Dân chủ trong một thời gian dài" 

Mức độ xa cách đã được phơi bày trong bài phát biểu của Rahm Emanuel, một chính trị gia kỳ cựu của Đảng Dân chủ và là ứng cử viên tổng thống tiềm năng vào năm 2028, đã trình bày tại Tel Aviv vào tháng 7, trong đó ông nói rằng Israel không nên kỳ vọng viện trợ vô điều kiện từ Mỹ nữa.

Ngày càng có nhiều người ở cánh hữu hoài nghi về tổ chức này. "Tôi không còn ở Quốc hội nữa vì tôi đã không cúi đầu phục tùng AIPAC  và những người theo chủ nghĩa Phục quốc Do Thái, những người thực sự kiểm soát hoàn toàn Washington DC," cựu dân biểu Georgia, Marjorie Taylor Greene, nói trên podcast của Tucker Carlson hồi tháng Tư.

Đối với nhiều người trong cộng đồng Do Thái, những cảm xúc này chuyển sang hướng bài Do Thái trong một nhóm người Do Thái bí mật kiểm soát chính phủ, tài chính và truyền thông, với một số người cảnh báo rằng việc bôi nhọ AIPAC đã đi quá xa.

Thống đốc Pennsylvania Josh Shapiro, người Do Thái, nói với Politico vào tháng Năm, "Nó đã được một số người xử dụng một cách mỉa mai để bịt miệng một số tiếng nói, cố gắng nói rằng những người tham gia chính trị không nên được coi trọng, hoặc nên bị nhìn nhận một cách tiêu cực" 

AIPAC bác bỏ cáo buộc rằng họ là tiếng nói của Netanyahu.  Deryn Sousa, người phát ngôn nói, "Đó không phải là việc chúng tôi làm. Chúng tôi là một tổ chức của Mỹ, và sứ mệnh của chúng tôi là thúc đẩy chính sách của Mỹ nhằm củng cố và mở rộng mối quan hệ Mỹ-Israel."

Bà nói, "Gần 7 triệu người Mỹ, thuộc mọi lứa tuổi, tín ngưỡng và đảng phái, là thành viên của AIPAC vì họ muốn tăng cường sự ủng hộ lưỡng đảng dành cho liên minh Mỹ-Israel," 

Tuy nhiên, nỗ lực của tổ chức này nhằm định hình bầu cử đang gây ra sự phản đối ngày càng tăng. Đầu năm nay, UDP đã chi 2,3 triệu đô la để cố gắng đánh bại Tom Malinowski, một cựu dân biểu  Mỹ từ New Jersey, người đang tìm kiếm nhiệm kỳ mới và từng chỉ trích nhẹ nhàng đối với Israel.

Cuối cùng, Malinowski đã thua trong cuộc bầu cử sơ bộ, nhưng các ứng viên được AIPAC hậu thuẫn cũng thua. Thay vào đó, cuộc thi lại thuộc về Analilia Mejia, một nhà cấp tiến đã cáo buộc Israel phạm "tội diệt chủng" ở Gaza.

Sousa của AIPAC phản bác rằng cho đến nay trong chu kỳ bầu cử này, đã có 188 ứng viên được tổ chức ủng hộ chiến thắng, "và cộng đồng của chúng tôi đã giúp đánh bại 14 ứng viên chống Israel".

 Bà nói, “Đại đa số các ứng cử viên Dân chủ ủng hộ Israel tranh cử năm nay đã thắng cuộc, và chúng tôi tin tưởng rằng sẽ tiếp tục có sự ủng hộ mạnh mẽ lưỡng đảng về các vấn đề chính sách mà chúng tôi quan tâm nhất,"

Nhưng giống như các nhóm vận động hành lang khác, AIPAC  dễ bị tổn thương trước sự hoài nghi ngày càng tăng về vai trò của các nhóm lợi ích có tiềm lực tài chính to lớn trong các chiến dịch bầu cử ở Mỹ.

Cuộc bầu cử sơ bộ Lander-Goldman ở thành phố New York "là một cuộc trưng cầu dân ý về ảnh hưởng của tiền bạc to lớn trong chính trị”, theo Basil Smikle, giáo sư tại trường nghiên cứu chuyên nghiệp của Đại học Columbia và là cựu giám đốc điều hành của Đảng Dân chủ bang New York.

"Không chỉ là . . . tiền đô la ủng hộ Israel, mà còn là tiền điện tử, tiền trí tuệ nhân tạo. Và đã có một sự phản đối mạnh mẽ chống lại điều đó.”

----------------

_ Tác giả Guy Chazan ở New York ....| Trực quan hóa dữ liệu bởi Michael Taffe.

_ Trần H Sa lược dịch từ .Financial Times.....ngày 3 tháng  8, 2026.