Gián điệp, Các lệnh trừng phạt, Tấn công mạng: Trung Quốc và Mỹ đụng độ sau hậu trường.
Từ Offshoring đến Onshoring, Friendshoring, Nearshoring là các mô hình dành cho viêc̣ sản xuất hàng hóa; một lãnh vực mà hiện nay phải thừa nhận rằng Trung quốc đang thâu tóm nhờ nhân công giá rẻ nhưng được đào tạo kỷ năng theo kịp nhịp sản xuất công nghiệp, trong khi cả Mỹ lẫn phương Tây thì đang lúng túng.
Các nhà đầu tư tại Trung quốc - đặc biệt các ông chủ người Mỹ - loay hoay "tách rời" không xong lại chuyển sang "giảm thiểu rủi ro" cho các nhà máy của họ. Không may, rủi ro ở Trung quốc không chỉ là chuyện của riêng họ mà rủi ro là từ ngữ luôn đi kèm trong mối quan hệ Mỹ - Trung; đến nổi người Mỹ phải ngậm bồ hòn làm ngọt để mong chờ một hội nghị thượng đỉnh đang diễn ra có kết quả tốt đẹp cho phía Mỹ.
Mời xem The New York Times đưa tin ....
--------------
Sau nhiều tháng tránh đối đầu, gần đây chính quyền Trump đã thực hiện các bước chỉ trích công khai Trung Quốc về Iran, trí tuệ nhân tạo và gián điệp.
Tổng thống Trump đã gặp Chủ tịch Tập Cận Bình của Trung Quốc hôm thứ Năm sau một loạt các hành động từ chính quyền của ông trong những tuần gần đây chống lại Trung Quốc.Tín dụng...Kenny Holston/The New York Times (bằng tiếng Anh).
Tác giả David E. Sanger và Dustin Volz... Ngày 14 tháng 5 năm 2026.... The New York Times.
Vài tháng trước khi Tổng thống Trump hạ cánh xuống Bắc Kinh vào hôm thứ Tư, thông tin từ Tòa Bạch Ốc đã được gửi đến các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ : Tránh các cuộc đối đầu không cần thiết với Trung Quốc, dù lớn hay nhỏ, khiến có thể can thiệp vào nỗ lực của Trump trong việc xích lại gần hơn với đối thủ cạnh tranh quân sự, kinh tế và công nghệ lớn nhất của Mỹ. Nó đã không hoạt động theo cách đó.
Trong vài tuần qua, Bộ Tài chính đã đưa ra các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào các công ty Trung Quốc mà họ nói đã cung cấp dữ liệu nhắm mục tiêu cho Iran, cho phép các cuộc tấn công vào các căn cứ trên khắp Trung Đông gây thiệt hại hàng tỷ đô la cho các cơ sở của Mỹ. Tòa Bạch Ốc cáo buộc Trung Quốc đánh cắp các mô hình trí tuệ nhân tạo từ các công ty công nghệ Mỹ. Và chỉ trong tuần này, các công tố viên liên bang cho biết họ đã buộc tội một thị trưởng California làm việc bất hợp pháp cho Bắc Kinh.
Đã có những hành động chống lại các nhà nhập khẩu dầu quy mô vừa ở Trung Quốc vì bí mật mua dầu của Iran. Bước tiến lớn duy nhất mà chính quyền trì hoãn là hoàn tất phê duyệt một gói viện trợ quân sự trị giá $ 13 tỷ cho Đài Loan, điều mà Tòa Bạch Ốc đã thiết kế nhưng sẽ không hoàn thành cho đến khi ông. Trump đã trở lại Mỹ. Điều đó khiến Chủ tịch Tập Cận Bình có thời gian lên tiếng phản đối.
Không rõ tại sao đã có một loạt biện pháp cứng rắn nhắm vào Trung Quốc đột ngột như vậy, ngoài thực tế là chính quyền Trump đã nắm quyền được gần một năm rưỡi. Đó là đủ thời gian cho những người cứng rắn với Trung Quốc do ông bổ nhiệm – và số lượng của họ khá nhiều – thu thập bằng chứng và xây dựng luận điểm. Đôi khi, điều đó có nghĩa là buộc tổng thống phải nhìn thấy bằng chứng về các hành động do Trung Quốc lãnh đạo được thiết kế để làm suy yếu Hoa Kỳ hoặc các đồng minh của Mỹ, ngay cả khi phản ứng trước tiên của ông là giải thích mối quan hệ tốt đẹp giữa ông với ông Tập Cận Bình và dường như ám chỉ rằng mọi chuyện đều có thể tha thứ được .
Thật vậy, vào hôm thứ Năm ông Trump đã có một giọng điệu phần lớn là hòa giải , nói với ông Tập Cận Bình rằng ông Tập là “một nhà lãnh đạo vĩ đại” và rằng “thật vinh dự khi được làm bạn của Tập”. Về phần mình, ông Tập cảnh báo ông Trump rằng “xung đột” giữa hai siêu cường có thể xảy ra qua vấn đề Đài Loan.
Ông Trump đã đưa ra một giọng điệu hòa hoản vào thứ Năm, ngay cả sau khi ông. Ông Tập cảnh báo về “những xung đột” có thể xảy ra giữa Mỹ và Trung Quốc.Tín dụng...Kenny Holston/The New York Times (bằng tiếng Anh)
Một số chuyên gia cho rằng chính quyền Trump không có khả năng đạt được đòn bẩy đối với Trung Quốc, khi đang cố gắng xử dụng những hành động cứng rắn ở các cuộc đàm phán trong tuần này, vì nhiều điều trong số đó chỉ là những cáo buộc mà Bắc Kinh sẵn sàng phủ nhận. Thay vào đó, các quan chức cấp cao có thể đang nắm bắt một cơ hội nhận thức để làm nổi bật căng thẳng với Trung Quốc về Iran, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo - và nhắc nhở tổng thống rằng Bắc Kinh, ngoài việc đặt ra mối đe dọa địa chính trị lớn nhất đối với Hoa Kỳ, vẫn chưa quyết định bắt đầu cư xử tử tế.
Ví dụ, các công ty Trung Quốc đã thảo luận về việc bán vũ khí cho Iran, âm mưu gửi vũ khí qua các quốc gia khác để che giấu nguồn gốc của viện trợ quân sự, tờ New York Times đưa tin trong tuần này.
Nhưng cuộc chiến Iran chỉ là sự gây khó chịu mới nhất cho các quan chức an ninh quốc gia Mỹ. Tin tặc Trung Quốc tiếp tục đột nhập chính phủ Mỹ và các hệ thống doanh nghiệp mà hầu như không bị trừng phạt. FBI gần đây đã xác định những gì bên trong một cơ sở dữ liệu mà họ duy trì theo lệnh giám sát trong nước; họ tin đó là tin tặc Trung Quốc. Phát hiện đó đặc biệt đáng báo động vì Bắc Kinh dường như đang dựa trên thành công trong quá khứ của họ trong việc xâm nhập vào các mạng lưới nội bộ của văn phòng bằng cách làm như vậy một lần nữa.
“Tôi thấy đây là những quan chức cứng rắn thúc đẩy các lĩnh vực mà họ nghĩ rằng cánh cửa hầu như là mở ngay trước hội nghị thượng đỉnh”, Elizabeth Economy, một thành viên cao cấp tại Viện Hoover ở Stanford và là cựu cố vấn Trung Quốc tại Bộ Thương mại dưới thời chính quyền Biden, nói. Theo nhiều cách, bản thân ông Trump có thể là khán giả mà thông điệp này hướng đến không kém gì người Trung Quốc, cô nói. “Đây là tất cả những lĩnh vực mà chính tổng thống đã đặt một mức độ ưu tiên cao.”
Vào cuối tháng Tư, trong bối cảnh lo ngại gia tăng nhanh chóng ở cả Washington lẫn Thung lũng Silicon về các mối đe dọa do những đột phá trí tuệ nhân tạo tiên tiến gây ra, Tòa Bạch Ốc đã xuất bản một bản ghi nhớ được viết bởi Michael Kratsios - cố vấn khoa học và công nghệ cho tổng thống - cáo buộc Trung Quốc “khai thác chuyên môn và sự đổi mới của Mỹ” bằng cách đánh cắp công nghệ AI độc quyền để xây dựng các mô hình của riêng Trung Quốc.
Ông nói, “Các thực thể nước ngoài có trụ sở chủ yếu tại Trung Quốc đang tham gia vào các chiến dịch có chủ ý, với quy mô công nghiệp để chắt lọc các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới nhất, tiên tiến nhất, và mạnh mẽ nhất hiện nay”. Kratsios đã viết. Chưng cất là thuật ngữ được xử dụng để mô tả việc đào tạo các mô hình AI nhỏ hơn ra khỏi những mô hình lớn hơn, đắt tiền hơn để đạt được khả năng tương tự.
Jensen Huang, giám đốc điều hành của Nvidia, là một trong số các nhà lãnh đạo công ty công nghệ đi cùng ông. Trump trong chuyến đi. Tín dụng...Kenny Holston/The New York Times (bằng tiếng Anh)
Cũng trong tháng trước, một bản tin an ninh mạng của Mỹ được ban hành với các cơ quan an ninh ở Anh, Nhật Bản và các nước đồng minh khác, đã nhấn mạnh các chiến thuật đang phát triển từ các tin tặc do nhà nước Trung Quốc tài trợ, những kẻ này dựa vào mạng lưới các thiết bị xâm nhập rộng lớn để tham gia vào hoạt động gián điệp mạng và nhắm mục tiêu vào các hệ thống cơ sở hạ tầng quan trọng dễ bị tổn thương. Cảnh báo được đưa ra sau một thời gian dài, trong đó các mối đe dọa mạng của Trung Quốc hiếm khi được các cơ quan Hoa Kỳ nhấn mạnh, ngay cả khi tin tặc Trung Quốc một lần nữa vi phạm một mạng nội bộ nhạy cảm tại FBI lưu trữ thông tin về các mục tiêu giám sát của văn phòng.
Trong một ví dụ khác từ cuối tháng Ba, Ủy ban Truyền thông Liên bang đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu các bộ định tuyến mới dành cho người tiêu dùng được sản xuất ở nước ngoài, với lý do rủi ro an ninh mạng, mặc dù nó đã miễn trừ đối với các bộ định tuyến hiện có. Một số bộ định tuyến bán chạy nhất ở Hoa Kỳ được xây dựng ở Trung Quốc, bao gồm cả các bộ định tuyến được sản xuất bởi TP-Link, công ty lớn nhất của Hoa Kỳ sản xuất bộ định tuyến dành cho người tiêu dùng và doanh nghiệp nhỏ. Các hành động chống lại TP-Link, được thiết lập ở Trung Quốc - tuy nhiên có một đơn vị kinh doanh ở California chịu trách nhiệm về các hoạt động quốc tế, từ lâu đã được thảo luận giữa các quan chức Hoa Kỳ trong nhiều cơ quan - nhưng đã tạm dừng trong nhiều tháng cho đến khi lệnh của FCC được đưa ra.
Và chỉ mới hôm thứ Sáu, Bộ Ngoại giao Mỹ đã ban hành các biện pháp trừng phạt đối với một số công ty Trung Quốc vì đã cung cấp hình ảnh vệ tinh cho Iran mà họ cho là đã hỗ trợ các cuộc tấn công của Tehran chống lại các lực lượng Mỹ ở Trung Đông.
Sau đó, vào hôm thứ Hai, các công tố viên liên bang tuyên bố họ đã buộc tội Eileen Wang, thị trưởng của Arcadia, California, hoạt động như một đại lý bất hợp pháp của chính phủ Trung Quốc. Một thỏa thuận nhận tội chưa được niêm phong cho biết cô Vương sẽ nhận tội.
Bill Essayli, trợ lý luật sư đầu tiên của Hoa Kỳ tại Quận Trung tâm California, cho biết trong một tuyên bố, “Thỏa thuận nhận tội này là thành công mới nhất trong quyết tâm của chúng tôi trong việc bảo vệ quê hương chống lại những nỗ lực của Trung Quốc nhằm làm hỏng các tổ chức của chúng ta”. Thời gian của các cáo buộc, chỉ trước hội nghị thượng đỉnh vài ngày, có thể là sự trùng hợp ngẫu nhiên, nhưng khó có thể bỏ qua.
Sự gia tăng hành động chung quanh Trung Quốc sau nhiều tháng các quan chức Mỹ trong chính quyền Trump hạ thấp sự cạnh tranh, đến nỗi Chiến lược Quốc phòng được công bố vào tháng 1 đã đưa ra một giọng điệu nhẹ nhàng hơn về việc tìm kiếm “mối quan hệ được xây dựng trên nền tảng tôn trọng, bình đẳng, tin tưởng" đối với Trung Quốc.
Hướng dẫn từ Tòa Bạch Ốc trước chuyến đi nhằm tránh những cuộc đối đầu không cần thiết, được các quan chức chính quyền Trump mô tả, là lời khuyên tiêu chuẩn trước một chuyến thăm cấp tổng thống có tính chất quan trọng.
Nhưng đọc qua các báo cáo của Ngũ Giác đài về Trung Quốc người ta sẽ thấy được tốc độ tăng cường hải quân và hạt nhân của Trung Quốc cũng như những áp lực không ngừng đối với cả Philippines lẫn Đài Loan. Nó liệt kê các hành động phong tỏa mô phỏng việc chống lại Đài Loan - điều có thể hấp dẫn hơn đối với chính phủ Trung Quốc khi Hoa Kỳ đang phong tỏa các chuyến hàng vào và ra khỏi Iran. Và nó mô tả một nỗ lực kiên cường để theo đuổi trí tuệ nhân tạo và “đạt được sự tự cung tự cấp trong chất bán dẫn”.
Hôm thứ Năm, ông Trump đã không đề cập đến các biện pháp trừng phạt, ít nhất là ở nơi công cộng. Nhưng những biện pháp trừng phạt đó - và những nỗ lực của Trung Quốc chống lại Hoa Kỳ và các công ty của Mỹ - có thể định hình mối quan hệ trong vài năm tới nhiều hơn là những tuyên bố về mối quan hệ đối tác sắp tới mà ông Trump và ông Tập có thể sẽ viện dẫn.
---------------
_ David E. Sanger chuyên đưa tin về chính quyền Trump và một loạt các vấn đề an ninh quốc gia. Ông đã là nhà báo của tờ Times trong hơn bốn thập kỷ và đã viết bốn cuốn sách về chính sách đối ngoại và các thách thức an ninh quốc gia.
_ Dustin Volz viết về an ninh mạng và tình báo cho tờ Times. Ông hiện đang sống tại Washington.
_ Trần HSa lược dịch từ The New York Times.... 15/5/2026.